Βρύσες Μεραμβέλλου Απομεινάρια και θύμησες




Του
Ν.Ι. Βλάχου

Σκέφτομαι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να τιμήσεις τον τόπο σου.
Ένας από τους πιο ξεχωριστούς τρόπους είναι να βουτήξεις στο πηγάδι της διαδρομής του, να ανασύρεις, να καταγράψεις χωρίς στρεβλώσεις αλλά και συναισθηματικές υπερβολές τα σπαράγματα και τα απομεινάρια του και να τον ανασυνθέσεις με τη γραφή σου…
«Για να ανεστορούνται οι παλιοί, να μάθουν οι νέοι τις ρίζες τους και να δουν τι δύναμη θέλησης, τι λεβεντιά και τι αξιοπρέπεια κρύβει μέσα του ο λαός μας» .
Με αυτή τη σκέψη ξεκινάει μια εκπληκτική διαδρομή ο συγγραφέας και σώζει μέσα στις αστραπές των καιρών την τοπική ιδιοσυστασία του χωριού του. Για να μας το παραδώσει καθάριο για να διαρκέσει στους αιώνες…
Ο λόγος για το βιβλίο «Βρύσες Μεραμβέλλου - Απομεινάρια και θύμησες». Το βιβλίο που μου έστειλε ο αγαπητός δάσκαλός μου Πρωτοπρεσβύτερος Ευστράτιος Βλαχάκης.

Ήθελα να βρω χρόνο να το διαβάσω. Γιατί ήθελα να έχω την ηρεμία και την ανάλογη διάθεση.
Και αυτές οι καλοκαιρινές μέρες της περισυλλογής μου στην Αθήνα, ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία να πάρει τη δική του σειρά και αυτό το βιβλίο…
Πριν μερικές μέρες με έπιασε μια νοσταλγική διάθεση για τον τόπο μου.
Και τότε μου «υπέδειξε» ένας άλλος αγαπημένος μου πνευματικός συνοδοιπόρος αυτή την εποχή, να διαβάσω το "Όνειρο στο κύμα" του Παπαδιαμάντη.
Όχι τυχαία, το επόμενο βιβλίο που αναζήτησα από την στοίβα των αδιάβαστων, ήταν το βιβλίο, στο οποίο σήμερα αναφέρομαι...
Εξ άλλου αν αγναντέψεις από τις Βρύσες θα δεις τον Αναύλοχο, που είναι το δικό μου τοπόσημο.
Η Σελένα και ο ευρύτερος ορεινός όγκος της μας ενώνει, σε μια διαδρομή που παρεμβάλλονται στις παρυφές της τα Κρεμαστά, η Κουφή Πέτρα, το Βιγλί, ο Άη Σπυρίδωνας, ο Άη Γιάννης και ο Άη Γιώργης ο Βραχασώτης…
Μια διαδρομή που μέσα σε αυτό το βιβλίο του Ευστράτιου Βλαχάκη είναι ορατή διαρκώς και διανύεται σε διαφορετικούς χρόνους ξεδιπλώνοντας την εγγύτητα και την ενότητα των τόπων μας.
Το ταξίδι του χωριού Βρύσες ξεκινάει από το 1577 με την πρώτη επίσημη περιγραφή του από Fr. Barozzi και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Η γραφή του Παπά Στρατή Βλαχάκη διασώζει ονόματα, τοποθεσίες, εκκλησίες και άλλα σημαντικά τοπόσημα των Βρυσών αλλά και της ευρύτερης περιοχής του Μεραμπέλλου.
Οι εικόνες που έχουμε για τους τόπους μας, ενυπάρχουν ως θραύσματα στην προφορική παράδοση και στη μνήμη των ανθρώπων τους.
Και ο παπά Στρατής, τον φαντάζομαι στο σπίτι του στις Βρύσες, να περνάει ατέλειωτες ώρες, να αναμετριέται με τις μνήμες του και τις προφορικές καταθέσεις πολλών απλών ανθρώπων για να μας περιγράψει με απλό κατανοητό λόγο, με εντυπωσιακές λεξεικόνες, τι συνέβαινε στις βρύσες του χωριού στις φεγγαρόλουστες νύχτες…
Απολαυστική αφήγηση των μύθων, που όμως δεν ξεφεύγει από την μήτρα της σκέψης του που είναι γειωμένη στέρεα στη χριστιανική ιδιοσυστασία του: «Μια φορά πήγε νύχτα στη βρύση, στα γουρνίδια, μια γυναίκα να ξεπλύνει τα ρούχα της μπουγάδας της. Όταν έφτασε εκεί, είδε κι άλλες γυναίκες και παραξενεύτηκε. …’Ηταν ψηλές και λυγερές, με κορμί σαν το κρινόφυλλο και με πρόσωπο σαν το ολόγιομο φεγγάρι. Τα μαλλιά τους ήταν ολόξανθα και φτάνανε ίσαμε τα γόνατα και φορούσαν του κόσμου τα στολίδια. Μιλούσαν όμορφα. Την καλοδέχτηκαν και προθυμοποιήθηκαν να την βοηθήσουν να ξεπλύνει τα ρούχα της. Αυτή αμέσως κατάλαβε πως ήτανε νεράιδες. Έκαμε το σταυρό της και είπε τη συνηθισμένη ευχή που κάθε νοικοκυρά λέει, πριν αρχίσει να δουλεύει: «Στο όνομά Σου Θεέ μου».
Περιγράφει τις γειτονιές, τα σπίτια τους ανθρώπους…
Με εξαιρετικό ενδιαφέρον διάβασα για τους Βλάχους των Ποτάμων και το μετόχι των Βλάχηδων, τη Λαγκάδα, το Δράσι…
Σημαντικό κεφάλαιο στο βιβλίο του, με εξαιρετικά ενδιαφέρουσες αναφορές, η καταστροφή του Μεραμπέλλου από τους Τουρκοαιγυπτίους. Αποτυπώνει τα γεγονότα μέχρι τη Μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866 έχοντας επιφυλάξει ξεχωριστή θέση στην αφήγησή του στην καθοριστική Μάχη των Βρυσών, την οποία περιγράφει με ιστορικές λεπτομέρειες. Είναι συγκλονιστική η έκθεση του Βραχασώτη Κ. Σφακιανάκη, Γενικού Αρχηγού των εξ Ανατολικότερων Επαρχιών της Κρήτης στις 8 Αυγούστου του 1867, που παρατίθεται αυτούσια ως ντοκουμέντο για τα γεγονότα εκείνης της εποχής.
Οι αναφορές του στις προσωπικότητες που γεννήθηκαν στο χωριό Βρύσες, στον Επίσκοπο Πέτρας Μελέτιο Χλαπουτάκη, στον οπλαρχηγό Κ. Κοζύρη και στον οπλαρχηγό Νικ. Παπαγιαννάκη, αποτελούν εξαιρετικές προσωπογραφίες που διαγράφουν με σεβασμό και θαυμασμό την πορεία και το έργο αυτών των σημαντικών μορφών.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο και η περίοδος της ιταλογερμανικής κατοχής. Περιγράφει πολλές σκηνές από τον πόλεμο, τη δράση των επαναστατικών ομάδων του ΕΛΑΣ στην ευρύτερη περιοχή και τον ρόλο των συμμάχων. Δεν διαφεύγει της προσοχής του ακόμη και ο ρόλος του Πέτρου, του Άγγλου κατασκόπου που έδρασε στην περιοχή, ενώ και η αναφορά του στην Εθνική Αντίσταση προκαλεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Η προσέγγιση με πολύ λεπτό και προσεκτικό τρόπο πολύ δύσκολων ιστορικά περιόδων, αποτυπώνεται με λεπτομέρειες και με γεγονότα, ισορροπώντας ανάμεσα στην φόρτιση, την ιστορικότητα αλλά και την ιδιαιτερότητα των προσώπων και των καταστάσεων.
Η αναφορά του στις εκκλησίες, τα παρεκκλήσια και τα ξωκλήσια του χωριού δεν μπορεί παρά να είναι αναλυτική. Όπως και η καταγραφή των εφημερίων του χωριού. Ο χώρος της Εκκλησίας άλλωστε είναι ο ζωτικός χώρος που υπηρέτησε με αξιοσύνη, συνέπεια, με πολύ μεγάλη πίστη και κυρίως ιερατικό ήθος.
Ο έτερος χώρος που θήτευσε με εξαιρετική επιτυχία ως Δάσκαλος, ήταν ο χώρος της Εκπαίδευσης. Και στο βιβλίο του δεν θα μπορούσε να απουσιάζει το εκπληκτικής αφήγησης κεφάλαιο της Στοιχειώδους Εκπαίδευσης του χωριού του. Οι δάσκαλοι, το μαθητικό δυναμικό, οι συνθήκες εκπαίδευσης αποτελούν ένα ακόμη σημείο στο οποίο επιμένει δίνοντάς μας εικόνες της εποχής.
Περιγράφει την αγροτοποιμενική οικογένεια του χωριού του και μας έρχονται σημαντικές πληροφορίες για την οικονομική και κοινωνική ζωή. Αναδύεται με πολύ χαρακτηριστικό τρόπο η δομή της πατριαρχικής οικογένειας, αλλά και η θέση της γυναίκας που είχε εξίσου σημαντικό ρόλο. Όμορφες εικόνες από τους γάμους, τη μεταφορά των προυκιών, τις βαφτίσεις, την υγιεινή και την εμπειρική ιατρική και πως ασκούνταν, τη βασκανία και τις ασχολίες των κατοίκων, κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον.
Οι αναφορές στην καθημερινότητα των ανθρώπων του χωριού έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον επίσης. Το αλώνισμα, οι μύλοι, οι φάμπρικες αλλά και όλα τα επαγγέλματα συνέθεταν μια οργανωμένη κοινωνία σε μεγάλο βαθμό αυτάρκη και αυτοεξυπηρετούμενη.
Τα ήθη και τα έθιμα είναι μια ακόμη ενότητα στο βιβλίο, που όπως και στην υπόλοιπη Κρήτη έχουν σε μεγάλο βαθμό επίκεντρο και αναφορά στις εορτές και τα πανηγύρια του χωριού.




Ίσως μακρηγόρησα.
Αλλά ας μου το συγχωρέσει ο αναγνώστης. Κι αυτό γιατί ο Παπά Στρατής, ο Δάσκαλός μας στο Δημοτικό Σχολείο Βραχασίου, είναι ένας εξαιρετικός άνθρωπος που εμείς οι μαθητές του οφείλουμε πολλά.
Ελάχιστους ανθρώπους έχω συναντήσει να έχουν την ηρεμία και την γλυκύτητα του. Όσοι τον γνωρίζουν συμφωνούν μαζί μου. Δεν του οφείλουμε μόνο για τη συνεισφορά του ως Δασκάλου αλλά και ως Ιερωμένου, σε μια περίοδο και στο δικό μας τόπο. Στάθηκε στο ύψος του πνευματικού λειτουργού με ό,τι μπορεί να σημαίνει η λέξη, εισφέροντας πολλά στη μικρή μας κοινωνία.
Του οφείλουμε και σήμερα που με τα βιβλία του μας μαθαίνει πώς να αντιμετωπίσουμε τη ζωή. Ξέρει καλά την τέχνη να κατευθύνει τις ψυχές και τους μαθητές του άλλωστε. Χωρίς προτροπές και υποδείξεις, αλλά με έναυσμα στη σκέψη, μας οδηγεί στο συμπέρασμα…
Δεν είναι τυχαία η σχετική του αναφορά: «Η ζωή μας ήταν φορτωμένη με στερήσεις. Λειψά τα πάντα. Μαγεροψήματα, καλίκωση, εντυπασά. Όλα ήταν δύσκολα, μα η ζωή ήτανε νόστιμη και γευστική και ο σκεπτόμενος άνθρωπος πορευότανε τον δρόμο του αγαθού, του αληθινού, του ωραίου. Τον δρόμο της ανθρωπιάς και της ελευθερίας. Τον δρόμο του Θεού.»
Σε μια φράση συμπυκνωμένη η κοσμοθεωρία του Δασκάλου μας:
Ανθρωπιά, Ελευθερία, δρόμος του Θεού!
Μια κοσμοθεωρία που διαρκώς επιστρέφει στη γραφή και στην κατάθεσή της ψυχής του: «Γνωρίσαμε την ατομική –πυρηνική – διαστημική εποχή, μα χάσαμε την προσωπικότητα και την ανθρωπιά μας… Παρεξηγήσαμε την ελευθερία και την αληθινή Δημοκρατία και μπερδέψαμε τα καθήκοντα και τα δικαιώματα. Η αγραμματοσύνη από το 50% περιορίστηκε στο 10%, μα καλλιεργήσαμε την ημιμάθεια που είναι χειρότερη από την αμάθεια.»
Παπά Στρατή, αγαπημένε μου Δάσκαλε να ‘σαι καλά και να συνεχίζεις να διασώζεις τον πλούτο του τόπου μας με τη σεμνότητα και νηφαλιότητά σου και να μας τον μοιράζεις. Ίσως κάποτε βιώσουμε κι εμείς αυτό που μας εξέπεμψες διαχρονικά και συνεχίζεις να εκπέμπεις.
Το βιβλίο σου «Βρύσες Μεραμβέλλου» συνέβαλε να αναζητήσω για μια ακόμη φορά «τον φυσικόν άνθρωπον» που σκιαγραφεί με ανάλογη νοσταλγικότητα και ο αφηγητής του Αλ.Παπαδιαμάντη στο «Όνειρο στο κύμα».
Δεν είναι ίσως τυχαίο που ο ίδιος άνθρωπος που με «προέτρεψε» να διαβάσω πρόσφατα το «Όνειρο στο κύμα», για να καταλάβω ότι δεν φτάνει μόνο η νοσταλγία για ένα τόπο, ο Παπά Βαγγέλης Παχυγιαννάκης, συμπυκνώνει με το λόγο του σε παρελθόντα χρόνο για ένα άλλο πόνημά σου, όλα όσα θα ήθελα να γράψω για αυτό το βιβλίο σου: «Ευλαβικά σκύβομε και φιλάμε το χέρι τέτοιων Ιερέων και Διδασκάλων, που φωτίζουν το δρόμο μας και τον δρόμο των παιδιών μας και δεν αφήνουν να κυριαρχήσει το σκοτάδι της αμάθειας και της καταστροφικής αλλοτρίωσης, που στο όνομα πολλές φορές του προοδευτισμού και της ασύνετης ξενομανίας, προσπαθεί να κόψει το νήμα της Ιστορίας του τόπου που γεννηθήκαμε και να σκεπάσει τα ιστορικά βήματά του με το σάβανο της λήθης.»

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις τις τελευταίες 30 ημέρες

Η ιστορία της Μαρίας Λιουδάκη από τη Λατσίδα ήρθε στην επικαιρότητα με αφορμή την τανία "Το τελευταίο σημείωμα"

Το ερασιτεχνικό ψάρεμα τα παλιά χρόνια

"Ζωή, θάνατος και προσευχή στον Αναύλοχο" το θέμα της Dr.Gaignerot - Driessen στο Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών!

Tα κατορθώματα της Ανεζίνας (Μπαξανεζίνα )

Αρχίζουν μαθήματα Γερμανικών στον Π.Σ. "Ο ΑΝΑΥΛΟΧΟΣ΄"

Ο Dr. Jan Driessen θα παρουσιάσει στην Αθήνα στις 20/11 το θέμα "Το κτίριο με την κεντρική αυλή στο Μινωικό Σίσι - Νέες Ανασκαφές"

Η μεγάλη ξηρασία

Ένα τραγούδι για τον Κων. Σφακιανάκη του Νικ. Κυπριγιώτη που αναφέρεται ως εμπειρικός θεραπευτής και μάγος(!!!) από τον Μ. Πυτικάκη

Η Μάχη στο Σελλινάρι 25 Νοεμβρίου 1827. Άγνωστες πτυχές της ιστορίας του τόπου μας

Γειτόνεμα στην Καραπιδιά!