ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ! (κατά το Μέγα Φώτιο)

Ο Πατριάρχης Φώτιος επί θρόνου συζητά
με μαθητές του.
Από το χειρόγραφο του Σκυλίτζη,
Εθνική Βιβλιοθήκη Μαδρίτης




Του Πρωτ. Ευαγγέλου Παχυγιαννάκη

   Σήμερα η αγία μας Εκκλησία εορτάζει μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές προσωπικότητες των μεσο-βυζαντινών χρόνων. Τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φώτιον. Ο Μέγας Φώτιος, εξέχων λόγιος, διδάσκαλος, Ιεράρχης, ιεραπόστολος, συγγραφέας εκκλησιαστικός αλλά και της "θύραθεν" γραμματείας του 9ου αιώνα, συνέδεσε το όνομά του με την "ἀαξιοποίηση τοῦ ἀνεξάντλητου πλούτου τῆς κλασικῆς ἐλληνικῆς σοφίας", που οδήγησε σε άνθηση των ελληνικών γραμμάτων. Είναι ο άνθρωπος που συνδύαζε την ελληνική παιδεία και τη χριστιανική ευσέβεια  και αναδείχθηκε αντάξιος των αναγκών και των κινδύνων της εποχής του.
            Μέσα στην πολιτική ομίχλη που βαραίνει σήμερα τον ελληνικό ουρανό και δημιουργεί κλίμα αβεβαιότητας και απαισιοδοξίας, όπου δοκιμάζεται σκληρά η αξιοπιστία όλων όσων ηγεμονεύουν τον τόπον αυτό, ο Μέγας Φώτιος παρίσταται ζωντανός και διδακτικός υπέρ πάσαν άλλην εποχή με το έργον του  «Ο Ηγεμών».
«Ο Ηγεμών» είναι η παραινετική επιστολή του Φωτίου προς τον βαφτισιμιό του ηγεμόνα της Βουλγαρίας Βόρι, που έλαβε το χριστιανικό όνομα Μιχαήλ, για την άσκηση μιας επιτυχημένης ηγεμονίας. Το έργο του αυτό  αποκτά ένα εντελώς ιδιαίτερο βάρος, όχι μόνο ηθικό, αλλά πρώτιστα πολιτικό. Ο Φώτιος, σοφός ιεράρχης, με οξύτατη κριτική ματιά, που αντλεί εν πολλοίς από την κλασική φιλολογία και πολιτειολογία, με το έργο αυτό - επιστολή σταλμένη το Μάιο του 861 - έρχεται να μας υπομνήσει τη βαθύτερη ουσία της εξουσίας.
Ναι μεν, μας βεβαιώνει ο Φώτιος, ότι η εξουσία μπορεί να είναι «ὑπό τοῦ Θεοὺ τεταγμένη», κατά τον Απόστολο Παύλο, αλλά λειτουργεί ως διακονία προς τον συνάνθρωπο και όχι ως κατεξουσιασμός των υπηκόων. Το έργο του Φωτίου αρδεύεται από την ανεξάντλητη πολιτική «προίκα» των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, φιλτραρισμένη από τα νάματα της σοφίας, της πνευματικότητος της Βυζαντινής Αναγέννησης του ενάτου αιώνα.
 Μια σταχυολόγηση των συμβουλών του Αγίου από την επιστολή του αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μια αναλογική και γόνιμη σύγκριση με τον σημερινό τρόπο άσκησης της εξουσίας στην ελληνική πραγματικότητα, που υποφέρει από τα πολυποίκιλα πλήγματα μιας απαξιωμένης πολιτικής τακτικής, και συγχρόνως να δώσει απαντήσεις στα αμείλικτα και πολυώνυμα γιατί. Το πρώτο που πρέπει να διακρίνει τον ηγεμόνα είναι η προσευχή, η αναφορά του στον Δεσπότη Θεό.
Ο προσευχόμενος ηγεμόνας είναι οικείος του Θεού. Ο Θεός αγαπά τους ανθρώπους και ο ηγεμόνας κατά μίμηση Θεού ασκεί την εξουσία του με αγάπη και προσπαθεί όχι τόσο την πόλη του από μικρή να την κάμει μεγάλη, όσο από φαύλη να την κάμει χρηστή (Ἄρχοντος αρετὴν…τὸ ἐκ φαύλης σπουδαίαν (την πόλιν) παρασκευάσαι».
Από τον απέραντο λειμώνα των συμβουλών προς τους ασκούντες κάθε μορφής εξουσίας, με αφορμή τις φαυλότητες των ημερών μας από πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγεμόνες, θα τονίσομε την ιδιαίτερη αξία που έχουν  οι συστάσεις του Φωτίου προς τους άρχοντες για σύνεση, σωφροσύνη και το δίκαιο που πρέπει να επιδεικνύουν προς όλους.
 Αυτονόητο θεωρεί ότι στον εκμαυλισμό των αρχόντων συμβάλλει τα μέγιστα  η διάβρωση του «περιβάλλοντος» του ηγεμόνος. Γράφει· Οι περί τον άρχοντα φαύλοι και τον εκείνου συνδιαβάλλουσι τρόπον. Ο Φώτιος, γνωρίζοντας σε βάθος την οντολογία του ανθρωπίνου προσώπου, πρεσβεύει ότι η γνώση και καθυπόταξη των παθών του εαυτού μας, είναι η πρώτη και μέγιστη αρχή, ιδιαίτερα του ηγεμόνος εις το «άρχειν». Θεωρεί ότι, «ὅταν τις ἄρχει ἑαυτοῦ, τότε νομιζέτω καὶ τῶν ὑπηκόων ἄρχειν ἀληθῶς». Γιατί πολλές φορές κάποιοι ηγεμόνες – όπως διδάσκει αλάνθαστα η πείρα της Ιστορίας – αν και νίκησαν τους εχθρούς, καταστράφηκαν όμως από τους δικούς τους… Αλλού συμβουλεύει όλους τους ηγεμόνες να άρχουν όχι με  τρόπο τυραννικό, αλλά με την εύνοια των αρχομένων: «Ἆρχε τοίνυν τῶν ὑπηκόων, μὴ πεποιθώς τυραννίδι, ἀλλά τὴν τῶν ἀρχομένων εὐνοίᾳ».
          Και επειδή σήμερα πολλοί ηγεμόνες παίρνουν αποφάσεις όχι στο φως της ημέρας, αλλά κυρίως στο σκοτάδι, χωρίς τη γνώμη των υπηκόων τους, ενώ διαβεβαιώνουν ότι  αναλώνονται στη διακονία των πολιτών ο Φώτιος τους συμβουλεύει «θηρεύειν υπηκόων τας γνώμας…» δηλαδή να λαμβάνουν υπόψη τους τις γνώμες των υπηκόων σας. Και επειδή γνωρίζει ότι η αρετή της φρονήσεως  είναι η βασικότερη αρετή εις το διοικείν, προτρέπει η απόκτηση αυτής της αρετής ότι πρέπει να είναι διαρκής μέριμνα του ηγεμόνος.
            Στο ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της εξουσίας, ως διακονίας, του ηγεμόνος, ο Φώτιος απαντά, ότι οφείλει να παραδίδει στους αρχόμενους ως γυμνάσματα τις δικές του βιωματικές εμπειρίες καθώς, όπως επισημαίνει, ο πρώτος στον οποίο ασκεί την παιδαγωγική τέχνη είναι ο εαυτός του. Και, κατά την αξιωματική διατύπωση του ιερού Φωτίου, η τελειότητα του ηγεμόνος δεν έγκειται στην ευχέρειά του να επιβεβαιώνει την εξουσία του με την ισχύ, αλλά «πλείους και βελτίωνας ποιεῖν τοὺς ἀρχομένους». Υπό αυτή την έννοια ιδεατό πρότυπο εξουσίας είναι «τὸ ἄρχειν διὰ τοῦ διαπλάθειν χαρακτῆρας». 

Αν οι υποθήκες αυτές του ιερού Φωτίου φθάσουν σε ώτα ακουόντων, αρχόντων και αρχομένων, τότε έχομε σίγουρα την ελπίδα να διορθώ­σομε τα λάθη μας και να χαρούμε μια αληθινά ευνομούμενη πολιτεία. 

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις τις τελευταίες 30 ημέρες

Ο Μιχάλης Πεδιώτης με τον Γιώργη Γουλιδάκη!!! Μια σχέση αγάπης και μίσους!

Διασχίζοντας το Φαράγγι στο Σελλινάρι στις αρχές του 20ου αιώνα...

Τι μαγειρεύουν πάλι αύριο, μου λέτε;

Φωτογραφία από το 1925 του πρώτου αυτοκινήτου της γραμμής Ηρακλείου - Νεαπόλεως στο Βραχάσι!

Ο Μανόλης Ιεραπετριτάκης πήρε το πτυχίο της Νομικής Σχολής σε ηλικία 75 χρονών!

"Τούτο τον κόσμο εμάθαμε"... λέει ο Γ. Κυβερνήτης

O Μιχάλης....

Ο Ζαχαρίας Φασουλάς δίνει συνέντευξη στο Βραχάσι το 1992