Εκπληκτικές λεπτομέρειες από το τέμπλο του Αγίου Γεωργίου Βραχασώτη


Εκπληκτικής τέχνης λεπτομέρεια από το τέμπλο του Αγίου Γεωργίου Βραχασώτη για το οποίο έγραψαν κορυφαίοι επιστήμονες και ερευνητές:

Ο Στέργιος Σπανάκης, ένας από τους μεγάλους Κρητολόγους γράφει χαρακτηριστικά στο βιβλίο του «Κρήτη, τουρισμός, ιστορία, αρχαιολογία. Τ. Α΄) για το ξυλόγλυπτο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου Βραχασώτη:
«…το 1860 ο ιερομόναχος Άνθιμος Μανιουδάκης από το Βραχάσι ανασυγκρότησε τη μονή. Τότε(1875-1880) έγινε και το ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο, έργο των Παναγιώτη και Ιωάννη Μακράκη από το Μέσα Λασίθι…»


Επίσης ο συγγραφέας και ερευνητής κ.Νίκος Ψιλάκης, στο βιβλίο του «Βυζαντνές Εκκλησίες και Μοναστήρια της Κρήτης», αναφέρει:
«…το ξυλόγλυπτο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου Βραχασώτη είναι από τα ωραιότερα της Κρήτης. Πρόκειται για υπέροχο δείγμα λαϊκής εκκλησιαστικής ξυλογλυπτικής με θέματα παρμένα από την ορθόδοξη παράδοση…»


Αριστ. Βουρλάκης:"...Το σπουδαιότερον ιστορικόν μνημείον της Μονής του Αγίου Γεωργίου του Βραχασώτη είναι τα ξυλόγλυπτα τέμπλα της..." 

Ο συγχωριανός μας Καθηγητής Αριστ. Βουρλάκης περιγράφει τα θέματα του τέμπλου με πολύ γλαφυρότητα: 

"Τα διακοσμητικά των θέματα είναι ακριβώς Βυζαντινά χωρίς καμία επίδρασι Ιταλική ή Γοτθικής τέχνης, η οποία σπουδαίως επηρέασε την μεταβυζαντινήν γλυπτική.
Το επιστύλιον καθώς και οι υποβαστάζοντες αυτό κιονίσκοι διακοσμούνται από κληματίδας καταφόρους από σταφυλάς, αι οποίοι εις την Χριστιανικήν τέχνην συμβολίζουν τον Χριστόν και τους Χριστιανούς, ως εξάγεται εκ της φράσεως αυτού του Κυρίου(εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή, ημείς τα κτήματα),
Επί των κληματίδων υπάρχουν διάφοροι παραστάσεις ζώων(πτηνών δρακόντων κλπ.).
Χαρακτηριστικαί είναι οι φωλεαί περιστερών τοποθετημένοι αριστοτεχνικώς επί της κληματίδος μετά μικρών νεοσσών, οι οποίοι προβάλλουν λαίμαργα την κεφαλήν με το στόμα ανοικτόν δια να δεχθούν την τροφήν, την οποίαν τους προσκομίζει επί του ράμφους της η υπεράνω της φωλεάς υπταμένη μητέρα των.
Παραπλεύρως της φωλεάς καιροφυλάτει όφις να επιτεθή κατά των νεοσσών.
Η περιστερά συμβολίζει την αγνότητα και την ακεραιότητα της Χριστιανικής ψυχής, ο δε όφις τον διάβολον, ο οποίος πάντοτε από της εποχής των πρωτοπλάστων υπό μορφήν όφεως επεβουλεύθη και εξηπάτησε την ανθρώπινην ψυχήν.
Υπεράνω του δωδεκαεόρτου ευρίσκονται δύο εκφραστικοί δράκοντες, επ’ αυτών δε ο εσταυρωμένος και εκατέρωθεν δύο άγγελοι. Το σύμπλεγμα αυτό αποτελεί υπέροχον συμβολισμόν της επικρατήσεως του Χριστιανικού πνεύματος δια της σταυρώσεως του θεανθρώπου και της υποταγής του διαβόλου.
Όλαι οι ανωτέρω παραστάσεις δεν είναι απλώς ανάγλυφοι αλλά διάτρητοι. Τας διακρίνει εξαιρετική φυσικότης, καταπλήσσουσα λεπτότης, απλή και χαρούμενη γραμμή."




Αναλυτικότερες πληροφορίες για το τέμπλο του Αγίου Γεωργίου του Βραχασώτη μας δίνει ο Ἐμμανουήλ Ἰωάν. Φαρσάρης, Εκπαιδευτικός, ο οποίος έχει ερευνήσει το θέμα των Νιταδώρων στο Λασίθι περισσότερο παντὸς ἄλλου και γι αυτό κρίνεται και από τον π΄΄ Ευαγ. Παχυγιαννάκη, ἀντικειμενικότερη η ἐργασία του.
Γράφει, λοιπόν:
«Ὡς γνωστὸν ἡ κήρυξη τῆς ἐπανάστασης τοῦ 1866 στὴν Ἀνατολικὴ Κρήτη ἀποφασίστηκε στὴν ἱστορικὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Βραχασώτη. 
Ἐκεῖ συγκεντρώθηκαν οἱ πρῶτοι ἐπαναστάτες καὶ ἐξοπλίστηκαν μὲ ὅπλα καὶ πολεμοφόδια, ποὺ εἶχαν ἐκφορτωθεῖ στὸν ὅρμο Σίσι Μεραμπέλλου. Ἀκολούθως μετέβησαν στὴ γειτονικὴ Κερὰ Πεδιάδας, ὅπου καταρτίστηκε τὸ ἀρχηγεῖο καὶ ὁρίστηκαν οἱ ὁπλαρχηγοί. Ἐκλέχτηκε Ἀρχηγός τῶν 6 Ἀνατολικοτέρων Ἐπαρχιῶν τῆς Κρήτης ὁ ἐκ Βραχασίου Κωνσταντῖνος Σφακιανάκης καὶ Ὑπαρχηγός ὁ ἐξ Ἀβδού Πεδιάδας Ἀντώνιος Ζωγράφος – Ξανθουδίδης.
Σ’ ἐκεῖνες τὶς ἐπαναστατικὲς συνελεύσεις στὴ Μονὴ Ἁγίου Γεωργίου Βραχασώτη καὶ ἐν συνεχείᾳ στὴν Κερὰ συμμετεῖχε καὶ ὁ ἐκ Μέσα Λασιθίου Ἰωάννης Ἐμμ. Χαλάτσης - Χαλατσογιάννης (1820 - 1912) ὡς ἐπίτροπος (πληρεξούσιος) τῆς ἐπαρχίας Λασιθίου, ὁ ὁποῖος ἦταν προβεβλημένος καὶ διάσημος νιταδῶρος (ξυλογλύπτης τέμπλων). Ἔκτοτε, κατὰ τὴν πολεμική του δράση, ὁ Ἰωάννης Ἐμμ. Χαλάτσης, διορισμένος Πεντακοσίαρχος, σύχναζε στὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Βραχασώτη, ποὺ χρησιμοποιοῦνταν ὡς κρησφύγετο. Μάλιστα ἦταν συγγενής του ἡ γυναίκα τοῦ Ἀρχηγοῦ Ἀντωνίου Ζωγράφου - Ξανθουδίδη, ἡ ἐκ Μέσα Λασιθίου Φωτεινὴ Γραμματικάκη - Φαρσάρη, τὴν ὁποίαν ὁ Ἀντώνιος Ζωγράφος εἶχε παντρευτεῖ τὸ 1841, ὅπως σημειώνει στὴν αὐτοβιογραφία του, ποὺ βρίσκεται στὸ Ἱστορικὸ Μουσεῖο Ἡρακλείου.
Κατὰ τὰ χαλεπὰ ἐκεῖνα χρόνια, μετὰ ἀπὸ παρότρυνση τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Ἰωάννη Χαλάτση, ἐγκαταστάθηκε στὴ Μονὴ Ἁγίου Γεωργίου Βραχασώτη καὶ μιὰ καλογριὰ ἐκ Μέσα Λασιθίου μὲ τὸν ἀδερφό της, ὁ ὁποῖος ἔβοσκε τὰ ποίμνια τῆς Μονῆς. 
Ἡ ἐν λόγῳ καλογριά, συγγενὴς τοῦ Ἰωάννη Χαλάτση, ὀνομαζόταν Σοφουλιά, τὸ γένος Φαρσάρη. 
Τότε πούλησε ὅλα τὰ κτήματά της στὴ γενέτειρά της, τὸ Μέσα Λασίθι τοῦ Ὀροπεδίου Λασιθίου, καὶ ἀγόρασε πολλὰ ἐλαιόφυτα στὴν περιοχὴ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Βραχασώτη. Ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα τῶν ἐλαιοφύτων τὸ μεγαλύτερο μέρος διέθετε γιὰ τὴν ἀνασυγκρότηση τῆς Μονῆς ἀπὸ τὸν ἐκ Βραχασίου ἱερομόναχο Ἄνθιμο Μανιουδάκη.
Τότε, κατὰ τὴν ἀναστήλωση τοῦ ναοῦ, ἡ ἐν λόγῳ καλογριὰ Σοφουλιὰ Φαρσάρη κάλεσε ἀπὸ τὸ χωριὸ τῆς καταγωγῆς της, τὸ Μέσα Λασίθι, τὰ τρία ἀνίψια της:
1) Ἐμμανουήλ Γεωργ. Μακράκη (1835 - 1906),
2) Παναγιώτη Γεωργ. Μακράκη (1840 - 1915) καὶ
3) Ἰωάννη Γεωργ. Μακράκη (1842 - 1932), διάσημους 
ξυλογλύπτες τέμπλων, οἱ ὁποῖοι ὡς συντεχνία κατασκεύασαν, περὶ τὸ 1875 - 1880, τὰ περίτεχνα ξυλόγλυπτα τέμπλα τοῦ ναοῦ μὲ κύρια ἔξοδα τῆς καλογριᾶς Σοφουλιᾶς Φαρσάρη καὶ συνεισφορὲς τῶν κατοίκων τοῦ Βραχασοῦ.


O Νιταδώρος/Ξυλογλύπτης Ιωάννης Γεωργ. Μακράκης στο εργαστήριό του στη Νεάπολη(1842-1932)
Η φωτογραφία είναι του 1927, επιχρωματισμένη.
Την έχει τραβήξει ο φιλόλογος – Γυμνασιάρχης Εμμ. Φαϊτάκης.

Τὰ ἀνωτέρω ἀδέρφια Μακράκηδες εἶχαν διδαχθεῖ τὴν τέχνη τοῦ νιταδώρου (ξυλογλύπτη τέμπλων) ἀπὸ τὸν ἐκ Μέσα Λασιθίου συγγενῆ τους δεξιοτέχνη νιταδῶρο Ἰωάννη Ἐμμ. Χαλάτση - Χαλατσογιάννη, ποὺ ἀναφέραμε παραπάνω.
Ὁ ἐν λόγῳ λεπτουργὸς Ἰωάννης Χαλάτσης μυήθηκε στὴν ἐκκλησιαστικὴ ξυλογλυπτικὴ στὴν ἱστορικὴ Μονὴ Κρουσταλλένιας τοῦ Ὀροπεδίου Λασιθίου ἀπὸ καλογέρους τῆς Πάτμου καὶ τοῦ Ἁγίου Ὅρους. Κατὰ ἐξακριβωμένες ἀπὸ ἐπίσημα ἔγγραφα πληροφορίες ἦταν ὁ πρωτομάστορας, ὁ δάσκαλος καὶ ἱδρυτὴς τῆς ἐπονομαζόμενης ἀπὸ τοὺς εἰδήμονες ἄτυπης «Μεσαλασιθιώτικης Σχολῆς Νιταδώρων». Ἡ Σχολὴ αὐτὴ ἔβγαλε περίφημους ξυλογλύπτες τέμπλων (νιταδώρους), οἱ ὁποῖοι, εἴτε ὡς συντεχνίες εἴτε ὁ καθένας χωριστά, φιλοτέχνησαν μὲ ἔνθεο ζῆλο περὶ τὰ 200 ἐξαίσια τέμπλα κατὰ τὴν περίοδο 1850 - 1940. Τὰ τέμπλα αὐτὰ σώζονται καὶ κοσμοῦν ναοὺς σὲ χωριὰ καὶ μοναστήρια τοῦ Ὀροπεδίου Λασιθίου καὶ στὶς ἐπαρχίες Μεραμπέλλου, Ἱεράπετρας, Πεδιάδας, Βιάννου, Ρεθύμνου καὶ ἀλλοῦ.
Τὰ ὁλόγλυφα ξυλόγλυπτα τέμπλα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Βραχασώτη – ὅπως καὶ τὰ ἄλλα τέμπλα τῶν ξυλογλυπτῶν τοῦ Μέσα Λασιθίου – ἔχουν παραστάσεις παρμένες ἀπὸ τὴν πλούσια βυζαντινὴ παράδοση. Εἶναι χωρισμένα σὲ τρεῖς ζῶνες:
Στὴν κατώτερη ζώνη, ποὺ εἶναι χωρισμένη μὲ κίονες, ὑπάρχουν εἰκόνες μὲ θέματα ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη.
Στὴ μεσαία ζώνη ὑπάρχει τὸ εἰκονοστάσιο, ποὺ χωρίζεται μὲ κίονες. Ἐκεῖ τοποθετοῦνται οἱ φορητὲς εἰκόνες τῆς Παναγίας, τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου στὸν ὁποῖο ἔχει ἀφιερωθεῖ ὁ ναός. Οἱ κίονες τῶν τέμπλων εἶναι ὁλόγλυφοι. Κοσμοῦνται μὲ ἑλισσόμενους κλάδους φυτῶν καὶ ἄνθη. Καταλήγουν σὲ κιονόκρανα μὲ φύλλα ἄκανθας.
Στὴν ἐπάνω ζώνη ὑπάρχει πλατὺ ἐπιστύλιο. Σὲ ὅλο τὸ μῆκος τοῦ ἐπιστυλίου ἑλίσσεται συμμετρικὰ μιὰ κληματίδα (ἄμπελος) μὲ σταφύλια. Ἀνάμεσα στὰ φύλλα ὑπάρχουν πουλιὰ καὶ φίδια. Ἐπάνω ἀπὸ τὸ ἐπιστύλιο εἶναι τὸ Δωδεκάορτο, μεταξὺ δυὸ ἀνάγλυφων διακοσμητικῶν κορδονιῶν. Εἶναι χωρισμένο σὲ δώδεκα μέρη μὲ ὁλόγλυφους κιονίσκους. Στὸ Δωδεκάορτο τοποθετοῦνται δώδεκα μικρὲς φορητὲς εἰκόνες ἀπὸ τὴ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ. Πιὸ πάνω ἀπὸ τὸ Δωδεκάορτο ὑπάρχει φαρδὺ ὁλόγλυφο γεῖσο. Ὁ ἀνάγλυφος διάκοσμος τοῦ γείσου περιλαμβάνει κλάδους φυτῶν ἑλισσόμενους συμμετρικά, καρποὺς διάφορους, ἀνθρωπόμορφους λέοντες κ.λπ.




Στὸ μέσον τοῦ τέμπλου βρίσκεται ἡ Ὡραία Πύλη μὲ περίτεχνα σκαλίσματα. 

Ἐντυπωσιάζει τὸ “καμαρικό” τῆς Ὡραίας Πύλης. 
Ἡ Ὡραία Πύλη κλείνει μὲ βημόθυρα στὰ ὁποῖα εἶναι σκαλισμένες θαυμάσιες παραστάσεις.
Ψηλὰ στὸ κέντρο καὶ ἀκριβῶς πάνω ἀπὸ τὴν Ὡραία Πύλη εἶναι τοποθετημένος μεγάλος Σταυρός. Σὲ ὅλη του τὴν περίμετρο ἔχει ὡραῖο σκάλισμα. Ἐπάνω στὸ Σταυρό εἶναι ζωγραφισμένος ὁ Ἐσταυρωμένος Χριστός.
Ἑκατέρωθεν τοῦ σταυροῦ ὑπάρχουν δύο μικροὶ ὁλόγλυφοι φτερωτοί ἄγγελοι. Στὴ βάση τοῦ Σταυροῦ ὑπάρχει ζωγραφισμένο τὸ κρανίο τοῦ Ἀδάμ. Δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τοῦ Σταυροῦ ὑπάρχουν ὁλόγλυφοι δύο ὀφιοειδεῖς δράκοντες, τοποθετημένοι ὁ ἕνας ἀπέναντι τοῦ ἄλλου (ἀντωποὶ δράκοντες).




Ἐπάνω ἀπὸ τοὺς ὀφιοειδεῖς δράκοντες καὶ ἑκατέρωθεν τοῦ μεγάλου Σταυροῦ εἶναι τοποθετημένα τὰ “Λυπηρά” μὲ ὡραῖο σκάλισμα περιμετρικῶς. Στὸ ἕνα εἶναι ζωγραφισμένη ἡ Παναγία ὀδυρομένη καὶ στὸ ἄλλο ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος, συντετριμμένος.
Τὸν ὅλο διάκοσμο τοῦ τέμπλου συμπληρώνουν τρία ὁλόγλυφα περιστέρια, στερεωμένα μὲ μεταλλικὸ στέλεχος. Ἀπὸ τὸ ράμφος κάθε περιστεριοῦ κρέμεται ἕνα καντήλι.
Τὸ τέμπλο κάθε κλίτους ἀποτελεῖται ἀπὸ διακόσια περίπου κομμάτια. 

Καθὼς εἶναι τέλεια συναρμολογημένα, ἀποτελοῦν ἕνα ὑπέροχο ἑνιαῖο καλλιτέχνημα.
Τὰ τέμπλα, ἐπιχρυσωμένα καὶ συμπληρωμένα μὲ βυζαντινὲς εἰκόνες, συνθέτουν ἕνα ἁρμονικό σύνολο ποὺ μαγεύει τὴν ὅραση, γεμίζει δέος τὴν ψυχὴ καὶ δημιουργεῖ κατάνυξη. 
Μένει ἔκθαμβος ὅποιος παρατηρεῖ αὐτὰ τὰ λεπτουργήματα καὶ ἔκπληκτος ἀκούει τοὺς εἰδήμονες νὰ περιγράφουν καὶ νὰ ἀναλύουν τοὺς βυζαντινοὺς συμβολισμοὺς τῶν παραστάσεων."

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις τις τελευταίες 30 ημέρες

Η ιστορία της Μαρίας Λιουδάκη από τη Λατσίδα ήρθε στην επικαιρότητα με αφορμή την τανία "Το τελευταίο σημείωμα"

Στο Σίσι μια από τις μεγαλύτερες ανασκαφές στην Ελλάδα!

Εξαφανίστηκε και αναζητείται 60χρονος άνδρας

Ο πολύχρωμος γάμος στο Σίσι κόστισε 1 εκατ. δολάρια

Οι τέσσερις ναυαγοί σφουγγαράδες από την Κάλυμνο στο Σίσι

Υπογράφουμε για να τρέξει ξανά η Απάνω Βρύση στο Βραχάσι

Πρόταση βόμβα! Αεροδρόμιο στο Σίσι!

Οι μαθητές που πήγαιναν με τα πόδια στο Γυμνάσιο Νεάπολης το 1965!

Ιωάννης Τζιρβελάκης: "Με αφορά γιατί έχω συνείδηση"! (Uptaded)

Έδωσε το όνομά του στο νησί της Αγίας Βαρβάρας!!! Τέτοιο θράσος!! Από που το αντλεί;