ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΠΕΤΣΑΛΑΚΗΣ(του Νικολάου και της Στερεής το γένος Ροβίθη)

Oι προτομές των γονιών του Εμμ. Πετσαλάκη,
ο Νικόλαος Πετσαλάκης και η Στερεή το γένος Ροβίθη.
Φωτο: Μιχάλης Πετσαλάκης

Του
Πρωτ. Ευαγγέλου Παχυγιαννάκη



«Οι μεγάλες καρδιές είναι πάντα ερημικές. Ερημικές και παρεξηγημένες. Ο κόσμος δεν νοιώθει πολλές φορές τα «παράξενα» φερσίματά τους γιατί ’ναι ανήμπορος να συλλάβει το μεγαλείο τους. Ο κόσμος θέλει τους ανθρώπους κομμένους ραμμένους στα μέτρα του. Σε μια επίπεδη άβουλη ζωή, που φυτρώνει στο χώμα και γυρίζει στο χώμα. Έτσι ερμηνεύεται η στάση του κόσμου απέναντι σ’ εκείνους που θέλουν να σταθούν ενάντια στη δική τους νωθρότητα και απραξία. Άλλοτε τους περιφρονεί και τους φοβάται, άλλοτε τους εμπαίζει και ντύνει με μυστήριο την παρουσία τους κι αποτραβιέται στη δική του χαμοζωή.
Προχτές έκλεισε την ιστορία του ο γιγαντόσωμος, με τη δωρική κορμοστασιά και το καπετανίστικο γενάκι Εμμανουήλ. Ν. Πετσαλάκης. Ο γεροπλάτανος έπεσε. Τέλειωσε τη θητεία του, το έργο του, την προσφορά του σε τούτο τον κόσμο. Ήκαμε την αμπελική του και σκόλασε.
Γεννήθηκε στο Βραχάσι τέλη του περαμένου αιώνα (1η 9ου 1895) και πέθανε στο Απάνω Σίσι (Γεράκι), στις 9.12ου 1980. Έζησε όλες τις δύσκολες ιστορικές καμπές της γενιάς του με έντονη συνέπεια. Πέρασε από το ίδιο κακοτράχαλο μονοπάτι των πατέρων του σε εποχές κρίσιμες με το άγχος της επιβίωσης, τον φόβο και τη φρίκη των πολέμων την εξαθλίωση της κατοχής, χωρίς να δειλιάσει. Κι αλλοίμονο, έλεγε, έφτασε στους δικούς μας τους καιρούς που κρέμεται απάνω στα κεφάλια μας μια απειλή ολοκληρωτικής καταστροφής με δρόμους τυφλούς μέσα στη νύχτα, και δρόμους φοβερούς που χαράσσουν το πεπρωμένο μας.
Στα εφηβικά χρόνια του παράτησε την ήρεμη νοικοκυρεμένη ζωή του δασκάλου και τάχθηκε εθελοντής στον στρατό για την πατρίδα. Αργότερα εργάστηκε ως λογιστής στο Νοσοκομείο Αγίου Νικολάου και στη δούλεψη του Αγιονικολιώτη εμπόρου Ηλία Παγκάλου. Κι όταν η μητέρα του πέθανε από καρκίνο του μαστού τόσο πολύ πόνεσε, ώστε έταξε σκοπό της ζωής του, άκουσον, άκουσον! Να βρει ο ίδιος το φάρμακο κατά του καρκίνου! Διατύπωσε δική του θεωρία και άνοιξε μια αξιόλογη, σύμφωνα με τα μέσα που διέθετε, αλληλογραφία με το αντικαρκινικό Ινστιτούτο του Αγίου Σάββα στην Αθήνα και με αντίστοιχα Ινστιτούτα στην Αμερική. Το παράπονό του σ’ αυτή την προσπάθεια ήταν ότι πήρε απάντηση από την Αμερική σχετικά ικανοποιητική, αλλά από την Αθήνα καμία.
Με αρκετά φιλοσοφημένο πνεύμα και μεθοδικότητα μετουσίωνε τη σκέψη σε πράξη και η γυμναστική ήταν η δεύτερή του θρησκεία, καθώς έλεγε. Ιδιόρρυθμος σε σημείο παρεξηγήσεως με δική του ευθύνη και προσωπική του θέληση, διέψευσε τις διαγνώσεις των γιατρών, που τον είχαν ξεγράψει από τα σαράντα πέντε του χρόνια(1). Σε πείσμα έζησε ογδόντα πέντε χρόνια, εργαζόμενος στα χωράφια και με πλήρη διαύγεια πνεύματος.
Πριν δέκα περίπου χρόνια πριν από τον θάνατό του «ξέκοψε από το κοπάδι», όπως έλεγε κι έχτισε ένα μικρό σπιτάκι σε μια όμορφη ήσυχη περιοχή στο Απάνω Μετόχι του Σισού. Εκεί ζούσε με τα ζωντανά του(2) απόλυτα φυσική ζωή, σαν πραγματικός ασκητής. Όταν για πρώτη φορά τον επισκέφτηκα μου έδειξε το σπιτάκι του και με καμάρι μου είπε: «σε σαράντα δύο τετραγωνικά εστέγασα όλες μου τις φιλοδοξίες»!
Ως τη στιγμή που τον πήρε ο Μεγαλοδύναμος (έτσι έλεγε όταν αναφερότανε στον Θεό) στεκόταν ολόρθος με καθαρή σκέψη και ασταμάτητη δημιουργία. «Όποιος φυτεύει ένα δέντρο και περιμένει να φάει καρπούς κάνει μια καλή πράξη, όποιος όμως φυτεύει δέντρα που δεν προσδοκά να προλάβει να γευθεί από τους καρπούς τους κάνει μια πράξη αγία», έλεγε.
Άνοιξε μια γεώτρηση με δικά του χρήματα, έφερε νερό στο Απάνω Σίσι και ο τόπος ζωντάνεψε. Άφησε μια βρύση για τους περαστικούς για να πίνουν και να παίρνουν νερό με μια επιγραφή (3) – προτροπή να παίρνουν οι διαβάτες νερό να δοξάζουν τον Θεό που το στέλνει και να μακαρίζουν τους γονείς του. Απέναντι από την επιγραφή είχε τοποθετήσει ένα ηλιακό ρολόι δικής του κατασκευής, για να βλέπουν οι διαβάτες την ώρα.
Ο Ε. Π. πέρασε στην αιωνιότητα με φιλοσοφία και εργατικότητα, έχοντας βαθιά πίστη αμόλευτη από τυπικισμούς και δεισιδαιμονίες στον Μεγαλοδύναμο και αγάπη στη φύση, που πάνω της έβλεπε τα βήματα του Θεού.
Χαράσσω τις γραμμές αυτές στη μνήμη του σεβαστού μου φίλου, που η μορφή του έχει πάρει μέσα μου μια ουσιαστική θέση και βέβαιη κατάφαση. Είναι η ζωή ενός ανθρώπου παρεξηγημένου από τον κόσμο, που κρύβει μέσα του μια ομορφιά και πάλλεται σαν τεντωμένο δοξάρι για ζωή και δημιουργία. Ήταν για μένα μια μορφή αποκαλυπτική».


Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ, Κυριακή, 14 Δεκεμβρίου 1980
(Οι σημειώσεις δεν υπάρχουν στο κείμενο της ΑΝΑΤΟΛΗΣ).


Σημειώσεις:

1) Οι γιατροί του είχαν πει να τρώει κρέας και να μην τρώει αυγά. Αυτός δεν έφαγε ποτέ κρέας γιατί το κρέας, έλεγε, είναι κάτι το πεθαμένο, δεν έχει ζωή και, επομένως, δεν μπορεί να δώσει ζωή. Απεναντίας, τα αυγά έχουν ζωή και μπορούν να δώσουν ζωή. Έτρωγε μόνο αυγά, γάλα και πολλές σούπες με χόρτα της εποχής από: αγκιναρόφυλλα, σελινόρριζες, μαραθόρριζες, σκορδόφυλλα κ.λπ.

2) Συνήθιζε να λέει: «εγνώρισα τους ανθρώπους και αγάπησα τα ζώα».
3)Την επιγραφή εμπνεύστηκε από το επίγραμμα που υπήρχε στην κρήνη της πλατείας της Νεάπολης, που είχε χτίσει ο Κωστής Αδοσίδης πασάς. Για την κρήνη αυτή σημειώνομε: «Αρχικὰ στο κέντρο της πλατείας υπήρχε ογκώδης και λίγο ἀκαλαίσθητη (4) κρήνη χτισμένη με «πελεκητοὺς λίθους», η οποία είχε χτιστεί επί διοικήσεως Κωστάκη Αδοσίδη πασά.
Ἀργότερα, επί διοικήσεως Κωνσταντίνου Αξελού, η κρήνη γκρεμίστηκε επειδή εμπόδιζε τη θέα της πλατείας και σε αντικατάστασή της κατασκευάστηκε στο ἄκρο της πλατείας νέα μικρότερη και κομψότερη, κατὰ τὸν Γενεράλι(5).
Η κρήνη έφερε και επιγραφή λαξευμένη σε πέτρα, η οποία προερχόταν απὸ την πρώτη. Η ἐπιγραφὴ ήταν το παρακάτω επίγραμμα το οποίο λέγεται ότι συνέθεσε ο Ηλίας Τανταλίδης(6):


Διακρίνεται η Κρήνη 
της Νεάπολης (1943)

Πίνετ᾽ ἐμεῦ, νίζεσθ᾽, ὑδρεύεσθ᾽∙ οὔτι μεγαίρω.
Μέμνησθ᾽ ἀλλ᾽ ἔμπης καὶ θεὸν εὐλογέειν.
Κεῖνος ὕδωρ ἵησιν, ἐγὼ δ᾽ ὑμῖν καταλείβω.
Ἀέναος κεῖνος, νῶϊ δ᾽ ἀπορρέομεν(7).

Δηλαδὴ:

Να με πίνετε, να πλένεστε, να ὑδρεύεστε· δεν σάς κρατώ κακία.
Αλλά όμως να θυμάστε οπωσδήποτε να ευλογείτε τον θεό.
Εκείνος ρίχνει το νερό, και εγὼ το δίνω σε σας.
Εκείνος αιώνια (ρίχνει το νερό), κι εμείς οι δύο τὸ παρέχουμε (8).

4) ακαλέσθητη και κομψότερη = οι χαρακτηρισμοί είναι κατά τον Γενεράλι.

5) Ο Εμμανουὴλ Γ. Γενεράλις υπήρξε επιφανής φιλόλογος με πολυσχιδή δράση. Γεννήθηκε στο Γερακάρι Αμαρίου Ρεθύμνης. Τα στοιχειώδη γράμματα τα άκουσε στο χωριό του, τα δε γυμνασιακὰ στο Β΄ Γυμνάσιο Αθηνών. Ακολούθως γράφτηκε στη Φιλοσοφικὴ Σχολὴ του Πανεπιστημίου Αθηνών, της οποίας ανακηρύχτηκε διδάκτορας το 1886.
Υπηρέτησε ως καθηγητὴς φιλόλογος διαδοχικὰ στα Γυμνάσια Ρεθύμνου, Νεαπόλεως, Ρεθύμνου, Χανίων και Γυμνασιάρχης στο Ρέθυμνο και στα Χανιὰ επὶ σειρὰ ετών. Ως Γενικὸς Επιθεωρητής της Παιδείας (1910-1911) καθιέρωσε στην Κρήτη το εξατάξιο Δημοτικὸ και Γυμνάσιο, σύστημα που πολὺ αργότερα εφαρμόστηκε στην άλλη Ελλάδα. Χρημάτισε πληρεξούσιος Αμαρίου στην Κρητικὴ Βουλὴ το 1889 και το 1894 με το κόμμα των «Καραβανάδων».
Καραβανάδες ήσαν οι Συντηρητικοί και Ξυπόλυτοι οι Φιλελεύθεροι: λαϊκές ονομασίες των δύο βασικών πολιτικών παρατάξεων της εποχής εκείνης.

6) Ηλίας Τανταλίδης (1818-1876), Κωνσταντινουπολίτης ποιητὴς και λόγιος, τον οποίο ο Γενεράλις αναφέρει ως «πανελληνίως γνωστόν».

7) Ο Γενεράλις δεν μεταφράζει το ἐπίγραμμα, αλλὰ σχολιάζει ότι ο ποιητὴς κάνει χρήση του μέτρου των αρχαίων επιγραμμάτων.

8) Η μετάφραση του επιγράμματος είναι του Γιάννη Τζιφόπουλου, καθηγητὴ επιγραφικής στὸ ΑΠΘ. Ο καθηγητὴς σημειώνει πως η κρήνη πρέπει να είχε δύο βρύσες/κρουνοὺς, γιατὶ αὐτὸ σημαίνει ο δυϊκὸς αριθμός νῶϊ. 

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις τις τελευταίες 30 ημέρες

Ιωάννης Τζιρβελάκης: "Με αφορά γιατί έχω συνείδηση"! (Uptaded)

Μια επιστολή προς ένα Βραχασώτη σε μια κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση που βάζει ουσιαστικά τέλος στην πολιτική κυριαρχία του Ελ Βενιζέλου

"Nostos Algos": ένα κινηματογραφικό έργο με αναφορά στο Βραχάσι σε πρώτη προβολή απόψε στο Παρίσι!!

Αλλάζει χέρια το Meli Palace στην Αγία Βαρβάρα Βραχασίου

Το Σίσι στα τέλη της δεκαετίας του 1970!!!

Γιώργης Ξυράφης: Ο κρητικός οργανοποιός του Σισού

Στον Πλάτανο στο Βραχάσι μια συντροφιά από Βραχασώτες της Αθήνας ένα καλοκαίρι της δεκαετίας του '50

Το teaser της ταινίας Nostos Algos

"Λιποθυμούσες όταν την έβλεπες" την Μαίρη Ζουράρι